Recenzja – „Wielka degeneracja” Niall Ferguson


Internet pełen jest teorii na temat tego, jak państwa Zachodnie rozwijały się do tej pory i jak wiele niekorzystnych aspektów tego rozwoju można dotrzeć. Wielu też wróży zachodniej gospodarce szybki upadek, powodów takiego rozwoju wydarzeń upatrując w różnych przesłankach. Te fatalistyczne prognozy niektórych przerażają, innych zaś nie wzruszają wcale. Ile jest w nich prawdy? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć Niall Ferguson w książce o dość znamiennym tytule – „Wielka degeneracja”.

Publikacja obejmuje zagadnienia ekonomiczne i historyczne. Autor porównuje kapitalistyczny zachód z rozwijającymi się krajami wschodu, wskazując nie tylko różnice w sposobie kształtowania się tamtejszych gospodarek, ale i fakt, że Ameryka i Europa Zachodnia osiągnęły w ostatnim czasie szczyt dynamiki rozwoju, a wzrost gospodarczy został zahamowany. Dlaczego tak się stało? Czy kraje wysoko rozwinięte nie mają już nic więcej do osiągnięcia? A może popadły w gnuśność i stagnację, rozleniwione w swoim dobrobycie? Z drugiej strony – kraje wschodu, jak dotąd uważane za miejsca, w których wszelaki rozwój przebiega opornie i powoli, okazały się mieć wyjątkowy potencjał pod względem przemian społecznych i powstawania nowych wartości. Czy oznacza to dla świata wielkie zmiany, w których Zachód upadnie, a potęgą staną się kraje azjatyckie?

Wizja Fergusona opiera się na badaniach prowadzonych przez wielu znanych ekonomistów i historyków. Jego książka, jak wiele innych tego typu, polega na przedstawianiu ich myśli w formie długich cytatów i wysnuwanych na ich podstawie wniosków autora publikacji. Dokonuje on interpretacji przytoczonych tez, porównuje je i polemizuje z nimi. Dla co bardziej wnikliwego obserwatora wydarzeń może okazać się to świetną okazją to skonfrontowania własnych wniosków z opiniami specjalistów, trzeba być jednak gotowym na to, że autor nie przebiera w słowach i wiele ze swoich przemyśleń wyraża wprost, inaczej niż przytaczane przez siebie autorytety. Najbardziej interesują go, jak wskazuje zresztą na to tytuł, przyczyny postępującego upadku zachodniego kapitalizmu. Twierdzi, iż jest to zjawisko, które będzie postępować, jako że większy wpływ na społeczeństwo i rynek gospodarczy mają instytucje, w których władza jest mocno scentralizowana. Jest to zjawisko tak daleko posunięte, że dawno już zepchnęło czynniki naturalne na dalszy plan – dzisiaj już przyroda nie jest w stanie zatrzymać maszyny gospodarczej, a nawet jeśli próbuje, to tylko odrobinę ją spowalnia. To więc instytucje kształtują większość z warunków życia. Gdzie tu jest jakieś pole do samodzielnego rozwoju?

Autor bardzo zainteresowany jest różnicami, jakie istnieją pomiędzy wschodem a zachodem – nie tylko w kwestiach gospodarczych, ale w zakresie samego stylu życia. Sięga do początków cywilizacji, aby wyjaśnić sposób, w jaki przebiegał rozwój obu nacji i z czego wynika fakt ich rozbieżności. Poruszane są tu teorie, które można miejscami uznać nawet za dość kontrowersyjne (jak ta z podłożem genetycznym i rasowym sukcesu), Ferguson jednak żadnej z nich nie przypisuje pełnej słuszności. Interesująca z mojego punktu widzenia była analiza porównawcza wzrostu gospodarczego w państwach, odniesiona do podziału na społeczeństwo obywatelskie i nieobywatelskie, a także na stosunek władzy do stanowionego prawa. Domyślamy się, że nie jest ono wypełniane co do litery nawet w krajach, które uważają się za państwa prawa. Jak jest w pozostałych rejonach świata?

„Wielką degenerację” czyta się zaskakująco łatwo, jeśli wziąć pod uwagę dość złożoną problematykę, jaką ta książka porusza. Pisana jest językiem przystępnym dla laika, widać też pewne emocjonalne podejście autora do poruszanych zagadnień. Jest on wyraźnie zaangażowany w tematykę, w której się obraca, a jego wypowiedzi, pisane dość autorytarnym tonem, niekoniecznie muszą przypaść do gustu tym, którzy mają zwyczaj mieć własne zdanie i wyrabiać je sobie w sposób niezależny. Pozycja ta pozostaje jednak jedną z najprzejrzyściej napisanych analiz ekonomiczno-historycznych dostępnych na rynku, rzetelną pod względem naukowym, a pełną tematów do dyskusji w szerszym gronie.

Recenzja: Alicja Vyar Podkalicka

Udostępnij ten wpis!

Dodaj komentarz

Facebook
Instagram
Twitter
Google+
YouTube
RSS